سرطان تخمدان

امروزه سرطان یکی از دلایل اصلی مرگ بر اثر بیماری‌های غیرواگیر است اما توجه به سبک زندگی سالم، توجه به علایم بیانگر وجود بیماری و غربالگری، راهی است که به تشخیص زودهنگام و مداوای سرطان کمک می‌کند.
سرطان پستان، سرطان تخمدان، سرطان رحم و سرطان دهانه رحم، سرطان‌هایی است که به‌طور خاص صرفاً در زنان دیده می‌شود؛ البته به ندرت ممکن است مردان نیز مبتلا به سرطان پستان شوند. در ادامه ویژگی‌های هرکدام از این سرطان‌های زنانه را بررسی می‌کنیم

featured image

سرطان تخمدان


براساس گفته‌های دکتر کیوان مجیدزاده، رییس پژوهشکده سرطان پستان جهاد دانشگاهی میزان شیوع سرطان تخمدان در سال 88، 1077 مورد یعنی3.3 درصد بود. 
چهار نوع سرطان تخمدان وجود دارد که سه نوع آن از خود تخمدان منشأ می‌گیرد؛ چراکه در بافت تخمدان، سه نوع سلول داریم و براساس این‌که این سرطان از کدام سلول نشأت گرفته باشد، نوع سرطان را شناسایی می‌کنیم و دسته چهارم نیز سرطان‌هایی هستند که از اندام‌های دیگر بدن به تخمدان تهاجم پیدا می‌کنند؛ مثل سرطان پستان یا سرطان دستگاه گوارش.
اصولاً سرطان تخمدان سرطان شایعی نیست، اما جزو سرطان‌هایی است که آمار مرگ و میر بالایی دارد؛ یعنی زمانی که سرطان ایجاد می‌شود، احتمال این‌که بیمار به طور کامل درمان نشود، زیاد است. بر این اساس چهارمین علت مرگ بر اثر سرطان در زنان سرطان تخمدان است که آمار شیوع بالایی ندارد. یعنی اگر یک خانم را از بدو تولد تا 80 سالگی در نظر بگیریم، شانس این‌که دچار سرطان تخمدان شود، یک درصد است؛ اما در مقابل، شانس این‌که یک زن از بدو تولد تا 80 سالگی دچار سرطان پستان شود یک در 10 است؛ یعنی نسبت آن 10 برابر بیشتر از سرطان تخمدان است.

شیوع بیشتر این بیماری در سنین بعد از یائسگی است. البته یک‌سری از سرطان‌های تخمدان وجود دارد که از خود تخمک‌ها منشأ می‌گیرند یا از سلول‌های جنسی که متأسفانه در افراد جوان و در سنین قبل از بلوغ هم ممکن است بروز کند.

 

علایم اولیه مشخصی ندارد


این سرطان درواقع از جمله سرطان‌هایی است که علایم مشخص و دقیقی ندارد، اما ممکن است علایم به صورت دردهای مبهم شکمی، سوءهاضمه، احساس سنگینی، اختلال در قاعدگی و خونریزی در افراد یائسه بروز کند. البته زمانی که این بیماری پیشرفت می‌کند، به‌صورت تورم شکم و تجمع مایع داخل شکم خود را نشان می‌دهد. البته هنوز روش سودمندی که مقرون به صرفه باشد و بتوان آن را برای غربالگری کل جامعه زنان استفاده کرد، وجود ندارد.
توجه به سابقه خانوادگی

گرچه علایم مشخصی برای تشخیص بیماری وجود ندارد، اما توجه به برخی نکات می‌تواند در پیشگیری و تشخیص زودهنگام آن مؤثر باشد؛ از جمله سابقه خانوادگی فرد در ابتلا به سرطان‌هایی مثل تخمدان و یا پستان. درواقع اگر افراد درجه یک خانواده مثل مادر، خواهر، دختر، خاله و عمه مبتلا به سرطان تخمدان و یا حتی پستان بوده‌اند، شانس فرد در ابتلا به این بیماری زیاد خواهد بود. برخی عوامل موجب کاهش یا افزایش ابتلا به این سرطان می‌شود؛ تعداد زایمان‌ها و مصرف قرص‌های ضدبارداری در احتمال ابتلا به این بیماری اثرگذار هستند. به نظر می‌رسد مصرف داروهای باروری با افزایش احتمال ابتلا به این سرطان در ارتباط باشد؛ اگرچه هنوز به طور قطع اثبات نشده است.

 

روش های درمان/ شانس باروری


روش درمانی در این سرطان با توجه به مرحله پیشرفت بیماری متفاوت است. اگر بیماری در مراحل اولیه باشد و شخص قصد بارداری داشته باشد، امکان حفظ تخمدان مقابل به شرطی که درگیر نباشد وجود دارد، اما اگر هر دو تخمدان درگیر سرطان شده باشند، ممکن است که شانس حفظ آن‌ها برای باروری دیگر وجود نداشته باشد و ناچاراً بعد از درمان و جراحی و برداشتن تخمدان‌ها، فرد از روش‌های کمک باروری استفاده کند.
درمان به‌صورت جراحی است
درمان این نوع سرطان عمدتاً جراحی است که باید تومور همراه با تخمدان به‌طور کامل برداشته شده و پاکسازی کامل داخل شکمی صورت گرفته و بعد هم بیمار تحت شیمی درمانی قرار گیرد. اما یک‌سری از تومورهای تخمدانی هستند که در سنین جوانی، قبل از بلوغ و در زنانی که بین سنین 20 تا 30 سال هستند، دیده می‌شود و معمولاً در سلول‌های جنسی یعنی تخمک‌ها شاهد تومور هستیم. این تومورها معمولاً در اکثر موارد یک‌طرفه‌ هستند؛ یعنی تنها یک تخمدان را درگیر می‌کنند و خیلی خوب به شیمی‌درمانی پاسخ می‌دهند و صددرصدشان بهبود یافته و امکان باروری در آن‌ها حفظ می‌شود.

روش‌های پیشگیری


برای کسانی که از نظر ژنتیکی مستعد هستند یعنی مادر و خواهرشان دچار سرطان تخمدان بوده یا در خانواده‌شان سرطان پستان به کرار دیده شده است، بهترین روش پیشگیری استفاده از قرص‌های ضدبارداری است که معمولاً مصرف 5 سال این قرص‌ها موجب کاهش قابل توجهی در ابتلا به سرطان تخمدان می‌شود؛ البته در کنار معاینات دوره‌ای سالیانه. همچنین به تعداد معدودی از زنان که از نظر ژنتیکی مستعد این بیماری هستند، جراحی‌های پیشگیرانه توصیه می‌شود. معمولاً بعد از سن 40 سالگی که دیگر فرد قصد بارداری ندارد، توصیه می‌شود برای کاهش ابتلا به سرطان تخمدان یا پستان، توسط جراح، تخمدان‌ها از بدن زن خارج شود.
جدای از آن‌چه گفته شد بسیاری از کارشناسان برای کمک به پیشگیری از سرطان تخمدان مصرف غذاهای کم‌چرب، پرفیبر و کاهش مصرف گوشت قرمز و همچنین بارداری را پیشنهاد می‌‌کنند؛ اگرچه نباید تصمیم به بچه‌‌دار شدن را تنها بر مبنای کاهش خطر ابتلا به سرطان تخمدان قرار داد، اما بررسی‌‌ها نشان داده‌‌اند در زنانی که باردار شده‌‌اند نسبت به زنانی که باردار نشده‌‌اند، احتمال خطر سرطان تخمدان ۳۰ تا ۶۰ درصد کاهش یافته و اگر اولین فرزند یک زن قبل از ۳۰ سالگی او به دنیا آمده باشد، این خطر بیشتر کاهش می‌یابد.