سرطان چیست؟

سرطان نامی است که به مجموعه ای از بیماری های مرتبط با هم داده می شود. در تمام انواع سرطان، برخی از سلول های بدن بدون توقف و تقسیم شدن به بافت های اطراف گسترش می یابند

featured image

سرطان چیست؟

سرطان نامی است که به مجموعه ای از بیماری های مرتبط با هم داده می شود. در تمام انواع سرطان، برخی از سلول های بدن بدون توقف و تقسیم شدن به بافت های اطراف گسترش می یابند. سرطان می تواند تقریبا در هر نقطه از بدن انسان شروع شود و از هزاران سلول تشکیل شده است. به طور معمول، سلول های انسانی رشد می کنند و تقسیم می شوند تا سلول های جدید ی را که بدن نیاز دارد را بسازند اما در نهایت هنگامی که سلول ها رشد می کنند یا آسیب می بینند، می میرند و سلول های جدید جای خود را می گیرند. با این حال، هنگامی که سرطان پیشرفت می کند، این فرایند منظم خراب می شود. همانطور که سلول ها بیشتر و بیشتر غیر طبیعی می شوند، سلول های قدیمی یا آسیب دیده هنگامی که باید بمیرند، زنده می مانند و یا سلول های جدید زمانی تشکیل می شوند که نیازی به آنها نیست. این سلول های اضافی بدون توقف می توانند تقسیم شوند و در نتیجه تومور ایجاد می کنند. بسیاری از سرطانها تومورهای جامد را تشکیل می دهند که توده های بافتی هستند. اما در سرطان خون، مانند لوسمی، به طور کلی تومورهای جامد تشکیل نمی شوند. تومورهای سرطانی بدخیم هستند، به این معنی که آنها می توانند در بافت های اطراف گسترش پیدا کنند و یا تهاجم کنند. علاوه بر این، با رشد این تومورها، برخی از سلولهای سرطانی می توانند از طریق خون یا سیستم لنفاوی به مکان های دور بدن منتقل شوند و تومورهای جدیدی را به دور از تومور اولیه تشکیل دهند. بر خلاف تومورهای بدخیم، تومورهای خوش خیم به بافت های اطراف نفوذ نمی کنند و یا حمله نمی کنند. با این وجود در برخی موارد تومورهای خوش خیم می توانند بسیار بزرگ باشند اما هنگام برداشتن آنها معمولا رشد نمی کنند، در حالی که تومورهای بدخیم بر خلاف بسیاری از تومورهای خوشخیم در جاهای دیگر بدن همچنان گسترش می یابند، تومورهای خوش خیم مغز می توانند تهدید کننده زندگی باشند.

تفاوت بین سلول های سرطانی و سلول های عادی

سلول های سرطانی از جنبه های مختلفی باسلول های طبیعی متفاوت هستند که این موضوع به آنها اجازه می دهد از کنترل خارج شوند و به تهاجم تبدیل شوند. یک تفاوت مهم این است که سلول های سرطانی کمتر از سلول های طبیعی تخصصی هستند. به عبارت دیگر، در حالی که سلول های طبیعی به سلول های بسیار متمایز با عملکردهای خاص متصل می شوند، سلول های سرطانی این گونه نیستند. این یک دلیل است که، بر خلاف سلول های طبیعی، سلول های سرطانی بدون توقف به رشد و گسترش ادامه می دهند. علاوه بر این، سلول های سرطانی سیگنال هایی را که معمولا به سلول ها برای متوقف کردن تقسیم یا شروع  مرگ سلول برنامه ریزی شده یا آپوپتوز، برای سلول ها ارسال می شود را  نادیده می گیرد. سلول های سرطانیمی تواند بر روی سلول های طبیعی، مولکول ها و رگ های خونی که محیط تومور را احاطه کرده و تغذیه می کنند تاثیر بگذارد. به عنوان مثال، سلول های سرطانی می توانند سلول های طبیعی اطراف خود را مجبور کند تا عروق خونی ایجاد کنند و اکسیژن و مواد مغذی مورد نیاز تومور تامین می کند. این رگ های خونی همچنین مواد زائد را از تومورها حذف می کنند. سلول های سرطانی در اغلب موارد می توانند از سیستم ایمنی بدن فرار کنند. اگرچه سیستم ایمنی معمولا سلولهای آسیب دیده یا غیر طبیعی را از بدن دفع می کند، برخی از سلول های سرطانی قادر به “پنهان شدن” در برابر سیستم ایمنی بدن هستند. تومورها همچنین می توانند از سیستم ایمنی بدن برای زنده ماندن و رشد استفاده کنند. برای مثال، با کمک برخی از سلول های سیستم ایمنی بدن که معمولا از پاسخ ایمنی فرار می کنند، سلول های سرطانی می توانند سیستم ایمنی بدن را مانع از کشتن سلول های سرطانی  کنند.

سرطان چرا ایجاد می شود؟

سرطان یک بیماری ژنتیکی است که به دلیل تغییرات در ژن هایی  که سلول های ما را کنترل می کنند ایجاد می شود. این تغیییرات بخصوص در ژن های مرتبط با رشد و تقسیم  سلول می باشد.  تغییرات ژنتیکی که باعث ایجاد سرطان می شوند می توانند از والدین ما به ارث برده شوند. آنها همچنین می توانند در طول زندگی یک فرد به عنوان یک نتیجه از خطاهای ناشی از سلول های تقسیم شده یا به علت آسیب به DNA ناشی از برخی مواقع محیط زیست ایجاد شوند. عوامل ایجاد کننده سرطان عبارتند از: مواد شیمیایی مانند دود سیگار و تابش، مانند اشعه ماوراء بنفش از خورشید. سرطان هر فرد یک ترکیب منحصر به فرد از تغییرات ژنتیکی دارد. همانطور که سرطان همچنان رشد می کند، تغییرات بیشتری رخ می دهد. حتی در همان تومور، سلول های مختلف ممکن است تغییرات ژنتیکی متفاوت داشته باشند. به طور کلی، سلول های سرطانی تغییرات ژنتیکی متعددی دارند. برخی از این تغییرات ممکن است نتیجه سرطانباشند نه عامل آن اما برخی علت اصلی سرطان هستند.

تغییرات ژنتیکی اصلی عامل سرطان (Drivers)

تغییرات ژنتیکی که به سرطان کمک می کنند، معمولا سه نوع اصلی از ژن ها – پروتو اونکوژن,  ژن های سرکوب کننده تومور (تومور ساپرسور ژن ها) و ژن های ترمیم DNA را تحت تاثیر قرار دهند. این تغییرات گاهی اوقات “رانندگان” سرطان نامیده می شود. پروتو اونکوژن ها در رشد و تقسیم سلولی طبیعی قرار دارند. با این حال، زمانی که این ژن ها به روش خاصی تغییر می کنند یا فعالتر از حد طبیعی می شوند، ممکن است ژن های سرطانی (یا آنکوژن ها) ایجاد کنند، که اجازه می دهد سلول ها زمانی که نباید  رشد کنند و زنده بمانند.  ژن های سرکوب کننده تومور نیز در کنترل رشد و تقسیم سلولی نقش دارند. برخی تغییرات خاص در ژن های سرکوب کننده تومور ممکن است منجر به تقسیم غیر قابل کنترل در سلول ها شوند.   از طرفی سلول های واجد این جهش ها تمایل دارند جهش های بیشتری در ژن های دیگر ایجاد کنند.  این تغییرات به کمک هم باعث می شود که سلول ها سرطانی شوند.

به تدریج که دانش ما  درمورد تغییرات مولکولی که باعث سرطان می شوند بیشتر می شود دریافته ایم که در بسیاری از سرطان ها جهش های خاصی  رخ می دهد. به همین علت، سرطانها گاهی با انواع تغییرات ژنتیکی مشخص می شوند که تصور می شود آنها را رانندگی می کنند، (نه فقط از طریق بافتی  که در بدن رشد می کنند و اینکه شکل آنهادر زیر میکروسکوپ چگونه است).

 

گسترش سرطان

سرطان می تواند گسترش یابدو سلول های سرطانی دور از جایی که برای اولین بار (سرطان اولیه) تشکیل شده است  از طریق خون یا سیستم لنفاوی منتقل شود (متاستاز).  تومور متاستاتیک از نظر سلولی مشابه  همان نوع سرطان اولیه است. سرطانی که از محل اولیه  به مکان دیگری در بدن گسترش یافته است، سرطان متاستاتیک نامیده می شود. فرایندی که سلول های سرطانی به سایر قسمت های بدن گسترش می یابد، متاستاز نامیده می شود. سرطان متاستاتیک همان نام و نوع سلول های سرطانی همان سرطان اصلی یا اولیه است. به عنوان مثال، سرطان پستان که به تومور متاستاتیک در ریه گسترش می یابد، سرطان سینه متاستاتیک است، نه سرطان ریه. در زیر میکروسکوپ، سلولهای سرطانی متاستاتیک به طور کلی همانند سلول های سرطانی اولیه هستند. علاوه بر این، سلولهای سرطانی متاستاتیک و سلولهای سرطانی اولیه معمولا دارای ویژگیهای مولکولی مشترک هستند مانند وجود تغییرات خاص کروموزوم. درمان ممکن است موجب طولانی شدن زندگی برخی افراد مبتلا به سرطان متاستاتیک شود. به طور کلی، گرچه هدف اصلی درمان برای سرطان متاستاتیک کنترل رشد سرطان یا کاهش علائم ناشی از آن است. تومورهای متاستاتیک می توانند باعث آسیب شدید بدن شوند.

 

تغییرات بافتی که لزوما سرطان نیستند

 

هر تغییری در بافت بدن سرطان نیست. با این حال، برخی از تغییرات بافت ممکن است منجر به سرطان شوند.

در اینجا به  برخی از نمونه هایی از تغییرات بافتی که سرطان نیستند، اما در بعضی موارد، تحت نظارت قرار می گیرند اشاره می شود :

هیپرپلازی Hyperplasia زمانی اتفاق می افتد که سلول های داخل بافت سریعتر از حد نرمال تقسیم شده و سلول های اضافی ایجاد یا تکثیر می شوند. با این حال، شکل سلول ها و نحوه قرار گیری بافت ها در زیر میکروسکوپ طبیعی هستند هیپرپلازی می تواند ناشی از عوامل یا شرایط مختلف، از جمله تحریک مزمن باشد.

دیسپلازی Dysplasia یک بیماری جدی تر از هیپرپلازی است. در دیسپلازی نیز ایجاد سلول های اضافی وجود دارد. اما سلول ها غیر طبیعی هم هستند و تغییرات در چگونگی سازماندهی بافت ها وجود دارد. به طور کلی، هر چه سلول ها غیر طبیعی تر به نظر برسند احتمال سرطانی شدن آنها بیشتر خواهد بود. برخی از انواع دیسپلازی ممکن است نیاز به نظارت یا درمان داشته باشند. یک نمونه از دیسپلازی،   Nevus انعقادی است که میتواند به ملانوم تبدیل شود( اگرچه بیشتر آنها اینگونه نمی شوند) .

یک وضعیت حتی جدی تر کارسینوما در جاستcarcinoma in situ . این حالت گرچه گاهی اوقات سرطان نامیده می شود، اما در واقع سرطان نیست، زیرا سلول های غیرطبیعی فراتر از بافت اولیه گسترش نمی یابند. به این معنی که آنها با روش های سلول های سرطانی کار نمی کنند. اما، به دلیل اینکه برخی از سرطان های موضعی ممکن است به سرطان مبتلا شوند، معمولا درمان می شوند.

انواع سرطان

بیش از ۱۰۰ نوع سرطان وجود دارد. سرطان ها  معمولا به نام اندام یا بافتی که آن را تشکیل می دهند نامیده می شود. به عنوان مثال، سرطان ریه در سلول های ریه شروع می شود و سرطان مغز در سلول های مغز شروع می شود. از طرفی سرطان ها ممکن است با نوع سلول هایی که آنها را تشکیل می دهند نیز نامیده شوند ( مانند سلول های اپیتلیال یا سلول سنگفرشی).

در اینجا به برخی از دسته های سرطانی اشاره می شود:

کارسینوما

کارسینوما ها شایع ترین نوع سرطان  ها هستند که توسط سلول های اپیتلیالی تشکیل می شوند. سلول های اپیتلیالی سلول هایی هستند که هم در داخل و هم خارج از بدن قرار دارند. انواع مختلفی از سلولهای اپیتلیال وجود دارد که اغلب در صورت مشاهده زیر میکروسکوپ، شکل شبیه ستون دارند. کارسینوم هایی که در انواع مختلف سلول های اپیتلیال شروع می شوند دارای نام خاصی هستند:

آدنوکارسینوما سرطانی است که در سلول های اپیتلیال تولید کننده مایعات یا مخاط ایجاد می شود. بافتهای این نوع سلولهای اپیتلیال، گاهی اوقات بافت های غده ای نیز نامیده می شوند. اکثر سرطانهای سینه، روده بزرگ و پروستات آدنوکارسینوما هستند.

کارسینوم سلول پایه یک سرطان است که از لایه زیرین یا پایه ای اپیدرم که لایه بیرونی پوست فرد است شروع می شود.

کارسینوم سلول سنگفرشی (اسکواموس)  سرطانی است که در سلولهای سنگفرشی (اسکواموس)  ایجاد می شود. این سلول ها سلول های اپیتلیال هستند که درست زیر پوست خارجی قرار دارند. سلول های اسکواموس همچنین بسیاری از اندام های دیگر مانند معده، روده، ریه، مثانه و کلیه را تشکیل می دهند. این سلول ها سلول های مستطیلی مانند فلس ماهی، در زیر میکروسکوپ مشاهده می شوند. کارسینوم سلول سنگفرشی گاهی اوقات  کارسینوم اپیدرموئید نامیده می شوند.

کارسینوم سلول ترانزیشنال یک سرطان است که در نوعی از بافت اپیتلیال به نام اپیتلیوم ترانزیشنال یا اوروتلیوم تشکیل شده است. این بافت که شامل بسیاری از لایه های سلول های اپیتلیال است که می تواند بزرگتر و کوچکتر شود، در  مثانه، حالب و بخشی از کلیه ها  و چندین اندام دیگر یافت می شود. برخی از سرطانهای مثانه، و کلیه ها کارسینوم سلولیترانزیشنال هستند.